Niet langer als slaaf, maar als geliefde broeder – over vergeving en herstel

Wat betekent het om iemand werkelijk te vergeven? En wat gebeurt er wanneer vergeving verder gaat dan alleen het loslaten van boosheid? Afgelopen zondag werd er gepreekt over de brief aan Filemon. Hierin ontdekken we een bijzondere boodschap over vergeving, genade en herstel. Een boodschap die raakt aan het werk van Care4Malawi rondom Restorative Justice.

Vergeving is meer dan iets loslaten

Vergeving is geen vrijblijvend onderdeel van het christelijk geloof. Het is geen bijzondere gave die sommige mensen wel hebben en anderen niet. Vergeving raakt aan de kern van wat het betekent om Jezus te volgen.

Toch is vergeven niet altijd eenvoudig. Zeker niet wanneer iemand je diep heeft gekwetst of onrecht heeft aangedaan. Hoe doe je dat eigenlijk? En wat betekent het om iemand werkelijk te vergeven?

We denken bij vergeving vaak aan een innerlijk en persoonlijk proces. Je laat je boosheid los, probeert niet langer vast te houden aan wat er is gebeurd en zoekt naar rust in jezelf. Dat zijn waardevolle stappen. Maar de Bijbel laat zien dat vergeving nog een diepere betekenis heeft. Het gaat niet alleen om wat er in ons eigen hart verandert, maar vooral om de manier waarop we de ander tegemoet treden.

We leren vergeven door steeds opnieuw te ontdekken hoeveel onszelf vergeven is. Het begint niet bij onze eigen inspanning, maar bij de genade van God. Omdat Hij ons eerst heeft liefgehad en heeft vergeven, mogen ook wij leren om vanuit diezelfde genade naar anderen te kijken.

Maar hoe ziet dat er in de praktijk uit? Een bijzonder voorbeeld vinden we in de brief van Paulus aan Filemon.

Een nieuwe verhouding

In Filemon 1:8-16 schrijft Paulus over Onesimus. Onesimus was een slaaf van Filemon, maar was bij hem weggegaan. In de periode dat Paulus gevangen zat, ontmoette hij Onesimus. Tijdens die ontmoeting ontstond er een bijzondere band en kwam Onesimus tot geloof in Jezus Christus.

Paulus schrijft aan Filemon met het verzoek om Onesimus weer te ontvangen. Hij doet een beroep op de liefde van Filemon en vraagt hem om uit vrije wil te handelen, niet uit dwang (vers 14).

Dat is een belangrijk uitgangspunt. Echte vergeving kan niet worden afgedwongen. Een sorry die iemand alleen uitspreekt omdat het moet, is niet hetzelfde als oprechte erkenning. En iemand vergeven omdat een ander vindt dat het tijd is, betekent nog niet dat er werkelijk ruimte is ontstaan in het hart. 

Paulus probeert Filemon daarom niet simpelweg tot een bepaalde handeling te bewegen. Hij spreekt eerst zijn hart aan. Vervolgens vraagt Paulus hem om Onesimus op een heel andere manier te ontvangen. Niet langer uitsluitend als slaaf, maar als veel meer dan dat: als een geliefde broeder in Christus.

In vers 11 speelt Paulus met de betekenis van de naam Onesimus, die 'nuttig' betekent. Degene die eerder niet van nut was, kan nu juist van betekenis zijn voor zowel Paulus als Filemon. Zijn verleden hoeft niet langer bepalend te zijn voor de manier waarop hij wordt gezien.

In vers 12 schrijft Paulus dat hij Onesimus terugstuurt, hoewel hij hem zelf heel dierbaar is. Hij omschrijft hem zelfs als zijn eigen hart. Daarmee laat Paulus zien hoe kostbaar Onesimus voor hem is. Hij is niet zomaar iemand die teruggestuurd wordt, maar een mens die geliefd is en ertoe doet.

En dan volgt de kern van Paulus' verzoek in vers 15 en 16: ontvang hem niet meer als slaaf, maar als geliefde broeder. Paulus vraagt Filemon dus om verder te kijken dan de oude verhouding en de maatschappelijke positie van Onesimus. Hij nodigt hem uit om vanuit een nieuwe werkelijkheid naar hem te kijken: als broeders in Christus. Dat betekent niet dat het verleden wordt ontkend of dat er nooit iets is gebeurd. Wel dat het verleden niet het laatste woord hoeft te hebben.

Van slaaf naar geliefd kind van God

De boodschap van het bijbelboek Filemon is niet alleen een verhaal over Onesimus en Filemon. Het vertelt iets over onszelf. Ook wij hebben deze weg afgelegd. We hebben God, die ons alles gegeven heeft, tekortgedaan en ons vertrouwen op Hem geschonden. Toch heeft Hij ons niet aan ons verleden overgelaten. 

In Filippenzen 2:6-8 lezen we over Jezus Christus. Hoewel Hij de gestalte van God had, hield Hij niet vast aan Zijn positie. Hij ontledigde Zichzelf, nam de gestalte van een dienaar aan en werd vernederd tot de dood aan het kruis.

Jezus, de geliefde Zoon van God, werd Dienaar. Hij onderging vernedering en werd behandeld alsof Hij geen waarde had. Hij droeg de gevolgen van onze zonde en gaf Zijn leven. Daarin ligt de basis van onze vergeving! Jezus heeft de prijs ervoor gedragen. Vergeving is niet goedkoop of vanzelfsprekend. Het heeft Hem Zijn leven gekost.

Vanuit die ontvangen genade mogen we leren om ook anderen te vergeven. Dat is niet altijd gemakkelijk, maar Jezus is ons hierin voorgegaan. Wij mogen zijn voorbeeld volgen. Door Jezus Christus mogen we thuiskomen bij God en worden we ontvangen als geliefde kinderen.

In Galaten 4:7 lezen we:

'U bent dus niet langer slaaf, maar zoon; en als u zoon bent, dan bent u ook erfgenaam door God.'

Dat is een ingrijpende verandering. In Christus worden we als zonen en dochters verwelkomd

 

Wat betekent dit voor Restorative Justice?

De Bijbelse boodschap van vergeving en herstel raakt aan de kern van Restorative Justice, oftewel herstelrecht.

Wanneer iemand een misdrijf pleegt, gaat het vaak niet alleen om het overtreden van een wet. Er is ook schade ontstaan. Een slachtoffer kan te maken krijgen met angst, verdriet, verlies en beschadigd vertrouwen. Soms raakt een misdrijf zelfs een hele familie of gemeenschap.

Binnen herstelrecht kijken we daarom verder dan alleen de vraag welke straf iemand verdient. We stellen ook vragen als: Wat is er beschadigd? Wie zijn hierdoor geraakt? Welke verantwoordelijkheid moet worden genomen? En wat is er nodig om herstel mogelijk te maken? Daarbij krijgen slachtoffers de ruimte om hun verhaal te vertellen en wordt de dader uitgenodigd om de gevolgen van zijn of haar handelen onder ogen te zien en verantwoordelijkheid te nemen.

De verbinding met Filemon is hierin bijzonder. Paulus vraagt Filemon om Onesimus niet uitsluitend vanuit zijn verleden of zijn oude positie te benaderen, maar hem als mens en als broeder te ontvangen. Hij opent daarmee de deur naar een andere verhouding. Dat betekent niet dat onrecht wordt goedgepraat, dat gevolgen verdwijnen of dat vergeving kan worden afgedwongen. Verzoening vraagt om oprechtheid, verantwoordelijkheid en een bereidheid om de ander op een nieuwe manier tegemoet te treden.

Ruimte voor een nieuwe toekomst

De brief aan Filemon herinnert ons eraan dat mensen niet voorgoed vast hoeven te zitten aan hun verleden. Er kan verandering plaatsvinden. Er kan een nieuwe verhouding ontstaan. Er kan ruimte komen voor herstel.

Dat is ook de hoop die ten grondslag ligt aan het werk van Care4Malawi. Door middel van Restorative Justice willen we bijdragen aan een samenleving waarin slachtoffers worden gezien, daders verantwoordelijkheid leren nemen en gemeenschappen betrokken worden bij het zoeken naar herstel.

We mogen daarin iets weerspiegelen van de genade die we zelf hebben ontvangen. Want wij kunnen anderen vergeven omdat onszelf vergeving is geschonken. Wij mogen ruimte maken voor een nieuwe toekomst omdat God dat ook voor ons heeft gedaan.

We zijn vergeven door God. Niet langer slaven, maar geliefde zonen en dochters. Dat is mogelijk geworden doordat Jezus, de geliefde Zoon, de gestalte van een Dienaar aannam. Vanuit die genade mogen ook wij leren om de deur naar herstel te openen.

 

Wilt u de volledige preek luisteren van afgelopen zondag in de kerk van Blantyre? Klik op deze link: https://www.youtube.com/live/QY4FzLom7fY